Haubicom na aeroplan!

Aleksandar Leja Milinković artiljerac

Aleksandar Leja Milinković artiljerac

Ratni podvig Aleksandra Leje Milinkovića, rezervnog artiljerijskog narednika iz Pauna kod Valjeva.

sle Kolubarske bitke, u prvom delu 1915. godine vladalo je zatišje na mnogim frontovima.

A onda polovinom septembra počinje nova austrougarska ofanziva.

Deveta haubička baterija sa dva topa, u sastavu Četvrtog diviziona Šumadijske divizije prvog poziva, bila je ukopana u okolini Kragujevca.

U njoj nišandžija na topu lociranom u Divljem polju Aleksandar Milinković zvani Leja, zemljoradnik iz sela Paune kod Valjeva.

Rođen 1891. od oca Pavla i majke Draginje, u stalni kadar stupio je u proleće 1913. i te godine učestvovao u kratkotrajnom Srpsko-bugarskom ratu.

Po okončanju borbenih operacija nastavio sa služenjem redovnog vojnog roka u teškoj haubičkoj artiljeriji (150 mm) u Artiljerijskom puku u Nišu.

Početkom Prvog svetskog rata ponovo prekida služenje kadrovskog roka i stupa u okršaje sa austrougarskom armadom. Našao se u jednoj od haubičkih baterija dodeljenih srpskim divizijama i stigao do Kragujevca.

Pošto je uspela da sačuva fabriku municije u tom gradu, Milinkovićeva baterija je 17. septembra 1915. dobila naređenje za pokret, piše valjevski publicista Milorad Radojčić u svojoj knjizi „Besmrtni ratnici valjevskog kraja u ratovima 1912–1918, vitezovi Karađorđeve zvezde”.

Baš kada je sve bilo pripremljeno za transport topova, javljeno je da su austrijski avioni preleteli preko Save i krenuli prema Kragujevcu.

Artiljerijski major Milan Đ. Radovanović brzo je reagovao i naredio da se topovi vrate na prethodne položaje na Metinom brdu i u Divljem polju i da otvore vatru po neprijateljskim „dajmlerima”.

Nišandžija na topu u Divljem polju Aleksandar Leja Milinković počeo je da dejstvuje, dok mu je komandir korigovao topovsku vatru. Ispalio je 16-17 granata i iz jednog aviona počeo je da kulja crni dim. Srušio se u predgrađu Kragujevca u blizini crkve.

Otac obarao, sin održavao avione…
Sudbina ili ne, Aleksandar Leja Milinković je 1915. oborio austrougarski aeroplan kod Kragujevca, a njegov sin Milivoje dobar deo života proveo je upravo održavajući avione.
Milivoje je rođen 1929, kratko je radio u valjevskoj kožari, da bi potom stupio u vojnu službu i završio za avio-mehaničara u Rajlovcu kod Sarajeva.
Tri godine je kao avio-mehaničar služio u Cerklju u Sloveniji, a onda se vratio u Valjevo i još davne 1954. zaposlio u „Krušik” kao auto-mehaničar.
Ali, avioni mu nisu dali mira, dugo je kao avio-mehaničar bio angažovan u valjevskom aero-klubu na aerodromu u Divcima nadomak grada na Kolubari.

– Otac mi je pričao da su avioni bili dvokrilci i u njima po dva čoveka, pilot i još jedan… – priseća se Lejin sin Milivoje Milinković, osamdesetsedmogodišnji penzioner iz Valjeva.

Njegov otac je umro još 1981, ali uspomene na taj herojski čin ne blede. Nakon obaranja jednog aeroplana kod Kragujevca, drugi austrougarski avioni, suočeni sa velikom pretnjom sa zemlje, ubrzo su izručili svoje bombe van grada i povukli se u bazu.

Pravi podvig artiljerca Aleksandra Leje Milinkovića, nišandžije iz okoline Valjeva, o kom su već sledećeg dana, 18. septembra 1915, opširno pisale i „Srpske novine”, bio je vredan odlikovanja – Zlatnog vojničkog ordena Karađorđeve zvezde sa mačevima.

Ali za Leju nije bilo predaha, srpska vojska ubrzo je počela povlačenje preko Crne Gore i Albanije ka Draču, Valoni i Skadru.

Sve to je teško iscrpljen, bolestan i mnogo više gladan nego sit prošao i on. Prebrodio je lečenje i oporavak i sa Krfa krenuo na Solunski front, gde učestvuje u proboju i mnogim borbama, sve do konačne pobede.

Demobilisan je 1918. u činu rezervnog artiljerijskog narednika. Međutim, ta Karađorđeva zvezda koju je tri godine ranije zaslužio obaranjem austrougarskog aviona kod Kragujevca, nikako nije stizala do njega…

– On je bio zemljoradnik, miran, radan čovek, izuzetno poštovan, nije voleo mnogo da se meša u politiku – svedoči Lejin sin Milivoje.

Decenije su prolazile, a njegovom ocu niko nije priznavao prava koja su mu kao nosiocu visokog ratnog odlikovanja pripadala, jer nigde nije bilo dokaza da ga je stvarno i dobio.

Onda je šezdesetih godina prošlog veka, priseća se Milivoje, jedna od njegove tri sestre, Lejine ćerke, čiji je suprug bio oficir, počela da „kopa” po vojnim arhivama… I uspela da nađe dokumentaciju o ordenu svoga oca!

Tek tada, nekoliko decenija posle podviga, Aleksandar Leja Milinković o koga se država ozbiljno ogrešila, ostvario je prava koja su mu po zakonu pripadala kao nosiocu Karađorđeve zvezde i počeo da prima mesečnu novčanu nadoknadu.

Nju je nakon Lejine smrti 1981. nasledila i supruga Jelisaveta sa kojom je imao sina Milivoja i tri ćerke – Miladinku, Draginju i Nataliju.

(Politika)

Share this post: